Όταν πριν λίγο καιρό διέβλεπα ‘νότες’ τουρκικής προκλητικότητας στο Αιγαίο, δεν περίμενα ολόκληρη σύνθεση μελωδίας από τους γείτονες. Οι έμπειροι και υποψιασμένοι αναλυτές των ελληνοτουρκικών μιλούν σιγά σιγά για εντόνως θερμό καλοκαίρι από πλευράς Ερντογάν. Μέχρι που θα μπορούσε να φτάσει όμως ο αναθεωρητισμός της Τουρκίας;
Πήρε φόρα ο Τούρκος Πρόεδρος…
Η χθεσινή ομιλία του Τούρκου προέδρου σε εκδήλωση του κόμματός του, περιείχε ρητορική που έφερε στη μνήμη κάτι από το πολύ πρόσφατο παρελθόν. Κάποιες εθνικιστικές κορώνες και ατάκες που προηγήθηκαν της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Δεν υπάρχει κάποια σύγκριση στα γεωπολιτικά και ιστορικά δεδομένα ανατολικής Ευρώπης και ανατολικής Μεσογείου. Η Τουρκία δεν έχει κανένα έρεισμα παραπόνων ούτε για μειονότητες, ούτε για κοινότητες, ούτε για οτιδήποτε. Άλλος είναι ο σκοπός της. Αλλά όπως και να το κάνεις το λογύδριο του προέδρου Ερντογάν ξεπέρασε ακόμη περισσότερο τους άγραφους κανόνες ψυχρής διπλωματίας.
Τι είπε λοιπόν ο τούρκος πρόεδρος; Λίγο πολύ δήλωσε πως η Τουρκία έκανε ιστορικά λάθη που δεν έβαλε εμπόδια στην επανένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ, την είσοδο της Κύπρου στην ΕΕ, έμπλεξε τα νησιά του Αιγαίου, δήλωσε υπερασπιστής των καταπιεσμένων από τη Λιβύη το Ιράκ τη Συρία έως και τη Μαύρη Θάλασσα και γνωστοποίησε την πρόθεσή του να συνεχίσει η Τουρκία την εξωτερική πολιτική που έχει χαράξει τα τελευταία χρόνια σε Μέση Ανατολή και Μεσόγειο.
Μέχρι που θα μπορούσε να φτάσει;
Σκυλί που γαβγίζει… θα μου πείτε. Σύμφωνοι, αλλά! Μιλάμε για εξωτερική πολιτική, για διπλωματία και για συνεχή προκλητικότητα από πλευράς Τουρκίας, με νεοθωμανικές αξιώσεις. Δεν είναι αποσπασματικές οι εμπρηστικές δηλώσεις Ερντογάν, ούτε μεμονωμένες οι πράξεις παραβίασης διεθνούς δικαίου. Έρχονται διαρκώς σε μεγαλύτερη ποσότητα και αυξάνουν μάλιστα σε ένταση. Ο πρόεδρος Ερντογάν δε δίστασε προ λίγων ημερών να κατηγορήσει τον Έλληνα πρωθυπουργό ότι «άλλα είπαν» στο γεύμα μεταξύ τους και «άλλα έκανε η Ελλάδα» κατόπιν, με την επίσκεψη του Κ. Μητσοτάκη στις ΗΠΑ. Κανείς δεν περίμενε πως θα επιβεβαιωθούν οι διαβεβαιώσεις για ένα ήρεμο καλοκαίρι μετά τον χαλβά από στραγάλι και τα άλλα εδέσματα στο Βόσπορο, αλλά δεν περιμέναμε την -ίσως πιο απότομη τα τελευταία χρόνια- κλιμάκωση που επιδιώκει η Τουρκία με φόντο Κύπρο, νησιά, Έβρο και σχέσεις με ΝΑΤΟ και ΕΕ.
Και επειδή οι κακές συνήθειες, δύσκολα αποβάλλονται, οι γείτονες δεν άργησαν να δείξουν τις πραγματικές τους προθέσεις. Μετά την so called -που λένε και στο χωριό μου- ειρηνευτική στάση της Τουρκίας στην περιοχή και τις πρωτοβουλίες για διπλωματική λύση και τους διαύλους επικοινωνίας (μέχρι που η Ουκρανία την συμπεριέλαβε στις εγγυήτριες για Ειρήνη δυνάμεις…), επανήλθε δριμύτερη. Μέχρι που θα μπορούσε να φτάσει όμως;
Τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. Η Τουρκία έχοντας προχωρήσει πέρα από τις οικονομικές επιδιώξεις στη Μεσόγειο, τα γεωτρύπανα και τις ΑΟΖ (προκλήσεις και αξιώσεις που σαφώς υφίστανται, αλλά), θέτει πλέον ζήτημα κυριαρχίας των νησιών του Αιγαίου. Δυστυχώς η ισχύς μπορεί να ανατρέψει σύνορα και δυστυχώς η Τουρκία είναι μία ισχυρή χώρα. Με έναν ηγέτη σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για να το θέσω ευγενικά. Οι αντιδράσεις φουντώνουν στο εσωτερικό, οι διαδηλώσεις αυξάνονται εναντίον του, δημοσκοπικά δεν είναι σε καλή θέση (περίεργο αυτό για πολλούς λόγους που δεν είναι της παρούσης) και οι εκλογές έρχονται.
Δεν θα μπορούσε κανένας διπλωμάτης, αξιωματούχος ή ερευνητής να απαντήσει στο αν η Τουρκία θα απειλήσει την κυριότητα της Ελλάδας. Θα επιδιώξει θερμό επεισόδιο στο Αιγαίο; Ναι. Το έχει ήδη κάνει εξάλλου στο παρελθόν και το έχει επιχειρήσει ξανά. Το έχει κάνει μέσα σε μία πορεία δεκαετιών, ανεξαρτήτου κυβέρνησης και εσωτερικών συνθηκών. Το έχει κάνει με τα μίλια, με το έχει κάνει με τον Έβρο, το έχει κάνει με βραχονησίδες και νιώθω πως όσο πιστεύει ότι μπορεί να πιέζει το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, είτε με βέτο είτε στη χάραξη ενεργειακών δρόμων, τόσο πιο επικίνδυνη θα γίνεται. Θα πετύχει θερμό επεισόδιο στην Ανατολική Μεσόγειο; Ελπίζω να μη χρειαστεί να το μάθουμε.
Η Τουρκία έχω την αίσθηση πως δεν «γκρινιάζει» απλώς για το Αιγαίο. Αλλά νιώθει πως απειλείται από την Ελλάδα. Πράγμα ανυπόστατο και παράλογο καθώς η χώρα μας, ιστορικά, είναι μετρημένες οι φορές που έγινε εμπόλεμη χωρίς την αιτία του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Προφανώς και ο γείτονας θα ήθελε να πάρει κεφάλι στο άτυπο ράλι εξοπλιστικών. Προφανώς και η διπλωματία της Ελλάδας που την ανέδειξε κατά το πρόσφατο παρελθόν σε παρακινητή του Ευρωπαϊκού Νότου ξένισε την Τουρκία. Η συμφωνία Αθήνας – Σκοπίων ανέκοψε τη φόρα της Τουρκίας στα Βαλκάνια.
Η Τουρκία, τέλος, αντιλαμβάνεται αλλαγή στο δόγμα εξωτερικής πολιτικής από την Ελλάδα. Από το «δεν παραχωρούμε, δεν διεκδικούμε» φοβάται πως η Ελλάδα θα μπορούσε να πάει μισό βήμα παρακάτω στη διπλωματία της, μετέχοντας σε έναν πόλο της ΝΑ Μεσογείου μαζί με Αίγυπτο, Κύπρο και Ισραήλ. Χώρες με τις οποίες η Τουρκία έχει εξαιρετικά εύθραυστες σχέσεις. Εύθραυστη και λεπτή όμως είναι και η ισορροπία που θα προσπαθήσει να κρατήσει η Ελλάδα κατά τη διάρκεια της αλλαγής αυτής. Αλλαγή που δεν θα πρέπει να γίνει εν βρασμώ, αλλά μεθοδικά. Εάν και εφόσον το θέλουμε…