Η Ελληνική κρίση από τη σκοπιά των εταίρων
Το 2009, το έλλειμμα του προϋπολογισμού της Ελλάδας ξεπέρασε το 15% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος. Ο φόβος αθέτησης υποχρεώσεων διεύρυνε το spread των 10ετών ελληνικών ομολόγων και τελικά οδήγησε στην κατάρρευση της αγοράς τους. Αυτό το γεγονός επί της ουσίας θα ανέστελλε την ικανότητα της χώρας να προβεί σε περαιτέρω αποπληρωμές χρέους.
Η Ελλάς βγήκε από την αυστηρή επιτήρηση των μνημονιακών της υποχρεώσεων το 2018, παραμένει όμως σε τροχιά δεσμεύσεων δημοσιονομικών στόχων. Ποια ήταν η πορεία μέχρι τα μνημόνια και οι ημερομηνίες-σταθμοί για τη χώρα μας;
Το ημερολόγιο
Το 2001 η Ελλάδα υιοθέτησε το ευρώ ως νόμισμά της. Η χώρα μας ήταν μέλος της ΕΕ από το 1981, αλλά δεν μπορούσε να εισέλθει πριν το 2001 στην ευρωζώνη, διότι το δημοσιονομικό έλλειμμα ήταν πολύ υψηλό για τα κριτήρια της που είχαν τεθεί από την ΕΚΤ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τις χώρες προς ένταξη.
Τα πρώτα χρόνια χωρίς κανείς να επισημαίνει την επικίνδυνη διατίμηση μετά την αλλαγή του νομίσματος όλα έδειχναν να πηγαίνουν καλά, με την Ελλάδα να μειώνει τα επιτόκια και να προσελκύει επενδυτικά κεφάλαια. Αλλά και δάνεια.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004 θα κοστίσουν σχεδόν 10 δισεκατομμύρια ευρώ στο ελληνικό δημόσιο. Ο δανεισμός θα συμβάλλει στην αύξηση του ελλείματος (6%) και του δείκτη χρέους του ΑΕΠ (110%) για το συγκεκριμένο οικονομικό έτος. Την ίδια χρονιά αποκαλύφθηκε πως η είσοδος της χώρας στην Ευρωζώνη έγινε με πλαστά στοιχεία. Η Ελλάδα ακολούθησε μία ‘δημιουργική λογιστική’ όχι μόνον για τα εξοπλιστικά προγράμματα, αλλά υπολόγιζε συστηματικά προς τα κάτω το έλλειμμα του προϋπολογισμού της και μάλιστα πριν αλλά και μετά το 2004. Η ΕΕ δεν επέβαλλε άμεσα κυρώσεις, καθώς χώρες όπως Γαλλία και Γερμανία δαπανούσαν πάνω από το όριο (που έθεταν τα κριτήρια του Μάαστριχτ προς ένταξη) εκείνη την εποχή, αλλά και γιατί δεν ήθελε να αποδυναμώσει το Ευρώ στις διεθνείς αγορές συναλλάγματος. Ο στόχος τότε ήταν να πεισθούν και άλλες χώρες όπως το Η.Β. η Σουηδία κτλ. να υιοθετήσουν το νόμισμα. Ως αποτέλεσμα, το ελληνικό χρέος συνέχισε να αυξάνεται έως ότου ξέσπασε η κρίση του 2008.
Από τον Αύγουστο του 2007 υπήρξαν κάποιες συγκυρίες στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα που οδήγησαν σε ένα καταστροφικό ντόμινο τις συναλλαγματικές αγορές, την πίστωση, αλλά και την πραγματική οικονομία. Εν συντομία, κολοσσοί της παγκόσμιας οικονομικής αλυσίδας αδυνατούσαν να δώσουν ή να λάβουν δανεισμό, συμπαρασύροντας το Αμερικανικό κεφάλαιο αλλά και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στο να αντλήσουν υπέρογκα ποσά από τις κεφαλαιαγορές. Ο δανεισμός και η ρευστότητα κατέρρεαν, ενώ ταυτόχρονα γινόταν και μία ‘επιδρομή’ από καταθέτες με σκοπό τη διάσωση των περιουσιακών στοιχείων τους.
Αυτό επηρέασε όπως ήταν λογικό, άμεσα, και την οικονομία της χώρας μας. Μίας χώρας που παρουσίασε “τρικ” για να εισέλθει στο κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, ξόδευε και δανειζόταν πολύ πάνω από το όριο και δεν είχε αναπτύξει καμία σταθερά σωτηρίας σε περίπτωση χρηματοπιστωτικής ανωμαλίας.
Θεωρητικά θα φαινόταν ως λύση μία ριζοσπαστική, ριψοκίνδυνη στάση: μία πρόωρη έξοδος από το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα και επιστροφή στο εθνικό. Η Ελλάδα θα μπορούσε να είχε μετατρέψει το χρέος της με βάση το ευρώ σε δραχμές, να τυπώσει περισσότερο νόμισμα και να μειώσει τη συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ. Αυτό θα μείωνε το χρέος της, θα μείωνε το κόστος των εξαγωγών και θα προσέλκυε για παράδειγμα τουρίστες σε έναν φθηνότερο προορισμό διακοπών.
Στην αρχή, αυτό θα φαινόταν ιδανικό για την Ελλάδα, αλλά οι ξένοι ιδιοκτήτες του ελληνικού χρέους θα είχαν υποστεί εξουθενωτικές απώλειες καθώς η δραχμή θα έπεφτε κατακόρυφα. Αυτό θα μείωνε την αξία των πληρωμών στο δικό τους νόμισμα. Κάποιες τράπεζες θα χρεοκοπούσαν. Το μεγαλύτερο μέρος του χρέους ανήκει σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, των οποίων οι φορολογούμενοι θα επιβαρύνονταν δραματικά.
2009. Ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου αποκαλύπτει ότι το έλλειμμα του προϋπολογισμού της Ελλάδας θα ξεπεράσει το 12% του ΑΕΠ, σχεδόν διπλάσιο από τις αρχικές εκτιμήσεις. Το ποσοστό αναθεωρείται αργότερα προς τα πάνω στο 15,4%. Το κόστος δανεισμού της Ελλάδας εκτινάσσεται καθώς οι οργανισμοί αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας υποβαθμίζουν το δημόσιο χρέος της χώρας σε «junk status» (η χαμηλότερη βαθμίδα αξιολόγησης) στις αρχές του 2010…